Wie zich in het verkeer begeeft als fietser of voetganger voelt zich vaak kwetsbaar. Juist daarom heeft het recht daar iets tegenover gezet: een vergaande bescherming voor ongemotoriseerde verkeersdeelnemers. Veel mensen weten niet hoe sterk die bescherming is, en denken ten onrechte dat “eigen schuld” betekent dat je nergens meer recht op hebt. Dat klopt niet.
Gemotoriseerde verkeersdeelnemers roepen een bijzonder gevaar in het leven
In het Nederlandse verkeersrecht geldt als uitgangspunt dat een gemotoriseerde verkeersdeelnemer een bijzonder risico in het leven roept door deelname aan het verkeer. Auto’s, motoren en vrachtwagens zijn nu eenmaal zwaar, snel en potentieel gevaarlijk. Dat risico wordt juridisch aangeduid als Betriebsgefahr: het enkele feit dát je een motorvoertuig bestuurt, brengt gevaar met zich mee. En dat gevaar komt in beginsel voor rekening van de bestuurder en diens verzekeraar.
Die gedachte ligt verankerd in de wet en in vaste rechtspraak. Als een motorvoertuig betrokken is bij een verkeersongeval met een fietser of voetganger, is de eigenaar van het motorvoertuig in principe aansprakelijk, tenzij sprake is van overmacht. En die lat ligt extreem hoog. Overmacht wordt eigenlijk alleen aangenomen als de bestuurder werkelijk niets te verwijten valt. In de praktijk komt dat zelden voor.
Aansprakelijkheid is vrijwel altijd aan de orde
Voor volwassen slachtoffers betekent dit het volgende. Ook als je als fietser of voetganger zelf hebt bijgedragen aan het ontstaan van het ongeval – bijvoorbeeld door niet goed op te letten, door rood te lopen of een andere verkeersfout te maken – blijft de verzekeraar van het motorvoertuig in elk geval voor 50% aansprakelijk. Die minimale vergoeding staat vast. Het idee daarachter is eenvoudig: het risico op letsel van gemotoriseerd verkeer mag niet volledig worden afgewenteld op de kwetsbare verkeersdeelnemer.
Voor kinderen is de bescherming nog verdergaand. Bij slachtoffers jonger dan 14 jaar geldt in beginsel zelfs een volledige aansprakelijkheid van 100%, behoudens zeer uitzonderlijke situaties. De gedachte daarachter is dat kinderen niet dezelfde inschatting van verkeersrisico’s kunnen maken als volwassenen en dat zij extra bescherming verdienen.
Kortom: u staat vaak sterker dan u denkt
Kortom: eigen schuld van het slachtoffer kan invloed hebben op de hoogte van de vergoeding, maar neemt in de meeste gevallen de aansprakelijkheid niet weg. De basis blijft dat het gevaar van gemotoriseerd verkeer voor rekening van de gemotoriseerde partij komt. Wie als fietser of voetganger letsel oploopt in het verkeer, staat dus juridisch veel sterker dan vaak wordt gedacht. Het is belangrijk dat slachtoffers dat weten en zich niet te snel laten afschrikken door discussies over eigen schuld.
